Z jednej strony walka z cyfrowym wykluczeniem seniorów, z drugiej strony niebezpieczeństwa czyhające w sieci. Ofiarami oszustów często padają właśnie osoby starsze. Dlaczego tak się dzieje i jak się przed tym bronić?
– Z jednego prostego powodu seniorzy są najbardziej podatną grupą na działania oszustów, zwłaszcza internetowych. Ufni, wychowani według prostych i uczciwych zasad, że gdy ktoś prosi o pomoc, to się po prostu pomaga i obdarza ludzi zaufaniem. Jednocześnie większość z nich już nie pracuje zawodowo. Nawet jeśli korzystają z internetu i portali społecznościowych, to nie jest ich naturalne środowisko, w którym spędzają większość dnia. Chociaż dokształcają się i próbują podążać za nowymi technologiami, nie czują się z nimi swobodnie. Przestępcy to wykorzystują – mówi zielonogórski adwokat Radosław Przymuszała, który w ramach współpracy Okręgowej Rady Adwokackiej z Uniwersytetem Trzeciego Wieku rozmawiał ze słuchaczami o zagrożeniach i metodach obrony przed wyłudzeniami i kradzieżami.
Nie ulegaj presji czasu
Metody na „wnuczka” i „policjanta” zyskały już tyle wersji, że próby ich spisania ku przestrodze mogą okazać się bezużyteczne. Jutro najpewniej powstanie już kilka nowych. Rozwój sztucznej inteligencji i możliwości technicznych pozwala dziś przestępcom imitować przez telefon głos członka rodziny lub osoby bliskiej, stosować tzw. nakładki na numery telefonów w połączeniach przychodzących, aby pokrywały się z faktycznymi numerami, np. infolinii bankowych, przejmować konta znajomych w portalach społecznościowych i po tym wysyłać prośby o szybką pożyczkę czy też tworzyć przesyłki e-mail, łudząco podobne do tych, jakie dostajemy z instytucji finansowych.
– Wszystko to sprawia, że najskuteczniejszą bronią seniora przed złodziejami pieniędzy lub danych może być ograniczone zaufanie, ostrożność, niezgoda na podejmowanie jakichkolwiek decyzji pod presją czasu i przestrzeganie kilku zasad – wskazuje Radosław Przymuszała. – Moje pokolenie cechuje chyba już większy dystans do kwestii zaufania. Przypominam sobie sytuację, gdy na komunikatorze poprosiłem przyjaciela o szybki przelew. Po chwili zdałem sobie sprawę, że prośba, którą wysłałem, wygląda jak klasyka próby wyłudzenia środków po zhakowaniu cudzego konta. Szybko dopisałem więc krótki opis zdarzenia znanego tylko nam dwóm.
Historyjka prowadzi do wniosku, że każdą wyrażoną na odległość prośbę o pożyczkę trzeba zweryfikować, aby upewnić się, że mamy do czynienia z właściwą postacią. To jedna ze wspomnianych wyżej reguł. Kolejna: nie dajemy się nabierać na szybkie zakupy lub okazjonalne inwestycje, bo „promocja zaraz się skończy”, bo „liczba ofert jest mocno ograniczona”. Wobec takich ponagleń warto najpierw wziąć głęboki oddech, odliczyć do dziesięciu i…
– Każdą decyzję wiążącą się z konsekwencjami finansowymi przedyskutujmy najpierw z bliskimi. Wiem, że seniorzy bywają osobami samotnymi. Mają bliższych, dalszych krewnych czy znajomych, ale nie chcą im zawracać głowy swoimi sprawami. Jednak warto! Taka konsultacja może uratować nas przed stratą – podpowiada zielonogórski adwokat.
Uważaj na linki
Kont, serwisów, haseł, loginów… jest dziś tyle tego, że nie sposób spamiętać. W obawie przed zapomnieniem seniorka/senior spisze ważne dane w notesiku. Tu jeszcze nie dzieje się nic groźnego. Kłopot może się zrodzić wtedy, gdy zacznie notes nosić ze sobą i straci go przez moment nieuwagi. Nieuczciwy znalazca ma nas wówczas w garści. Dlatego taki skarb najlepiej trzymać w domu, i to w sobie tylko znanym miejscu.
– Sugerowałbym ustalenie z najbliższą rodziną hasła, które należy podać w tzw. awaryjnych sytuacjach, aby upewnić seniora, że kontaktuje się z prawdziwym krewnym, nie zaś kimś, kto próbuje się pod niego podszyć. Jeżeli ktokolwiek telefonuje, prosząc o pieniądze lub dane czy też składając ofertę, najlepiej się rozłączyć i oddzwonić do osoby czy instytucji, która rzekomo szuka z nami kontaktu. Jeśli takie apele i propozycje nadchodzą przez SMS, komunikatory czy pocztą elektroniczną, nie klikajmy w zawarte w nich linki. Przykładowa treść: „Twoje konto w portalu zostało zawieszone, aby odblokować kliknij ….”.
Zgłaszaj na policję, nawet jeśli masz więcej sprytu niż złodziej!
Adwokat apeluje, aby każdą – bez względu na to czy udaną, czy też nie – próbę oszustwa zgłaszać na policję. Tylko tak możemy przyczynić się do przerwania przestępczych zabiegów, pojmania i ukarania sprawców.
– Czujność zalecam także w trakcie uczestnictwa w bezpośrednich pokazach handlowych. Ich puentą może być sformułowanie w rodzaju „tylko przez kilka najbliższych minut ta wspaniała pościel lub te cudowne garnki są do nabycia za połowę ceny”. Zwykle to handlowy blef – przestrzega Radosław Przymuszała. – Na szczęście od od umowy zawartej z przedsiębiorcą poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość co do zasady można odstąpić można odstąpić bez podawania przyczyn, oczywiście w ustawowym terminie 14 dni – dodaje.
W szczególnych sytuacjach – np. przy niektórych umowach zawieranych podczas nieumówionej wizyty w naszym domu lub dotyczących wycieczki – termin ten może wynosić 30 dni.
Andrzej Tomasik
Fot. Archiwum prywatne / Radosław Przymuszała rozmawiał z seniorkami i seniorami w ramach współpracy Okręgowej Rady Adwokackiej z Zielonogórskim Uniwersytetem Trzeciego Wieku. Adwokaci i aplikanci działający w ramach Komisji Praw Człowieka w najbliższym roku akademickim znów będą do dyspozycji słuchaczy ZUTW.
PIĘĆ ZASAD OSTROŻNOŚCI
- Nie ufaj bezwzględnie w sieci i w słuchawce. Pamiętaj, że technologia pozwala oszustom podszyć się pod dowolny numer telefonu (np. banku) oraz podrobić głos krewnego.
- Stosuj rodzinne hasło bezpieczeństwa. Ustal z najbliższymi jedno tajne słowo. Gdy krewny dzwoni z prośbą o awaryjny przelew, poproś o to hasło. Jeśli go nie zna – natychmiast się rozłącz.
- Nie klikaj w przesłane linki i sprawdzaj nadawców. Nie wchodź pochopnie w odnośniki w e-mailach, SMS-ach czy na Facebooku (np. z informacją o zablokowanym koncie lub niedopłacie za paczkę).
- Chroń swoje hasła i dane. Nigdy nie używaj tego samego hasła np. do Facebooka i do banku. Jeśli musisz zapisać hasła na kartce, nie noś jej w portfelu ani torebce. Zostaw w bezpiecznym miejscu w domu.
- Daj sobie czas, skonsultuj się i zgłaszaj próby oszustwa. Oszuści wywierają presję czasu. Nie podejmuj decyzji pod wpływem emocji – porozmawiaj z kimś z rodziny lub zadzwoń na oficjalną infolinię. Jeśli ktoś próbował Cię oszukać – zawsze zgłaszaj to na policję, nawet jeśli nie stracisz pieniędzy. Pomoże to uchronić innych!
