Gdy od prawie tygodnia w kalendarzu wiosna, aż chce się wyjść z domu. Co Wy na to, żeby przenieść się w czasie i pospacerować po malowniczych okolicach Alei Słowackiego sprzed 100 lat?

Pretekstem do poznania dawnej Zielonej Góry może być odwiedzenie nowego tarasu widokowego przy Alei Słowackiego, na tyłach Domu Pomocy Społecznej. Przy idealnej pogodzie z drewnianego podestu można dostrzec Śnieżkę, oddaloną w linii prostej o prawie 140 km. Jeśli widoczność nie dopisuje, przez dwie lunety popatrzymy np. na Kożuchów, maszt radiowo-telewizyjny w Wichowie czy kościól w zielonogórskim Zatoniu.

Z dużych tablic informacyjnych przy tarasie dowiemy się m.in., że inspiracją dla jego powstania był drewniany dom winiarski, który jeszcze 80 lat temu stał na pobliskim Wzgórzu Schillera. To nie wszystko. Jedna tablica jest w całości poświęcona historycznym miejscom w okolicach tarasu. W większości to zabytki związane z winiarstwem, stąd nazwa tablicy – Zielonogórski Szlak Winiarski. Jest też mapa z zaznaczonymi punktami. Łatwo sprawdzić, jak daleko jest z tarasu do każdego opisanego miejsca.

Gdzie warto się wybrać? Zaczynamy wędrówkę!
  1. Promenada spacerowa Löbtenz, Aleja Słowackiego

Wytyczono ją na początku XX w., dziś to Aleja Juliusza Słowackiego. Była częścią popularnego traktu łączącego Wieżę Braniborską z Wieżą Wilkanowską (dawniej Bismarcka) na Wzgórzach Piastowskich. Z promenady oglądano panoramę Zielonej Góry, liczne winnice, ale też dalsze miejscowości. Działało przy niej kilka lokali gastronomicznych, w których można było odpocząć, zjeść obiad i skosztować wina.

  1. Dom ogrodowy Försterów, Aleja Słowackiego 35

W 1864 r. wzniósł go Friedrich Förster senior, przedstawiciel rodziny zasłużonej dla zielonogórskiego włókiennictwa i winiarstwa. Dom był jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w mieście, architekturą nawiązywał do gotyckich budowli. Kronikarz Heinrich Adolf Pilz pisał, że to „podobny do zamku domek winiarski”. Willa stanęła wśród winnic, pełniła funkcję letniego domu ogrodowego.

  1. Kaplica na Winnicy, ul. Aliny 17

Według tradycji pierwsza kaplica poświęcona Najświętszej Maryi Pannie stanęła w tym miejscu po zarazie z 1314 r. Mieli zbudować ją mieszkańcy Zielonej Góry, którzy ocaleli na porośniętych winnicami wzgórzach. Obecna kaplica nie jest starsza niż z końca XVI w. Z czasem przestała pełnić funkcje sakralne, była domem winiarskim i wyszynkiem. Po II wojnie światowej przywrócono jej funkcje liturgiczne. Jest jednym z najważniejszych zabytków Zielonej Góry.

  1. Uzdrowisko klimatyczne Luftbad, Aleja Słowackiego 51

Powstało w domu przy nowo wytyczonej promenadzie spacerowej Löbtenz. Od 1910 r. prowadziło je stowarzyszenie Naturheilverein, które propagowało styl życia zgodny z naturą. Odbywały się tu zajęcia gimnastyczne na świeżym powietrzu, zażywano też kąpieli słonecznych. Przy uzdrowisku stały prysznice i działała ogrodowa restauracja. W budynku wytwarzano również wino i prowadzono wyszynk.

  1. Wieża ciśnień, ul. Kordiana 7

Miejsce nie jest związane z winiarstwem, ale to ważny i charakterystyczny zabytek techniki w Zielonej Górze. Wieża powstała w 1927 r., ma wysokość 33 m i średnicę 8,8 m. Wewnątrz znajdowały się dwa zbiorniki na wodę – jeden o pojemności 300 m sześc., drugi 175 m sześc. Obok zbudowano dwa potężne podziemne zbiorniki na wodę. Obecnie wieża należy do Kościoła, zamontowano na niej anteny nadawcze.

  1. Piwnica winiarska Johanna Jeremiasa Seydela, ul. Wodna 32

To zapewne jedyna taka piwnica winiarska w Polsce, podobne zobaczymy m.in. na Węgrzech czy na Morawach w Czechach. Została zbudowana nie pod budynkiem ani na terenie wytwórni, ale w zboczu winnicy. W 1786 r. postawił ją Johann Jeremias Seydel, jeden z najważniejszych zielonogórskich winiarzy i handlarzy winem. Piwnica ma 50 m długości, składa się z trzech pomieszczeń. W wybrane dni odbywają się tu degustacje czy spotkania autorskie.

  1. Historyczne Wzgórze Schillera, ul. Struga

W przedwojennej Zielonej Górze nazwano je na cześć Fryderyka Schillera, niemieckiego poety i dramaturga, twórcy „Ody do radości”. Co najmniej od XVII w. na wzgórzu rosła winnica, która uchodziła za jedną z najpiękniej położonych w mieście. Wraz z drewnianym domem winiarskim była jednym z symboli Zielonej Góry. Dom przetrwał do końca lat 40. XX w., a winnica kilkanaście lat dłużej.

  1. Wielki Nabot, ul. Morelowa 28 (dziś już nie istnieje)

Stał na niewielkim wzniesieniu wśród winnic, był jednym z najbardziej charakterystycznych budynków przedwojennej Zielonej Góry. W mieście było więcej nabotów, czyli domów winiarskich i ogrodowych zbudowanych na planie ośmiokąta, ale Wielki Nabot był najważniejszy i najbardziej znany. Jego nazwa odnosiła się do biblijnej historii ze Starego Testamentu. Istniał do lat 60. XX w., dziś w jego miejscu stoi blok mieszkalny.

  1. Dom winiarski Friedricha Stephana, ul. Wrocławska 63

Stoi na skraju parku przy komendzie policji. Powstał prawdopodobnie w latach 20. XIX w., wraz z nastaniem w Zielonej Górze mody na murowane domy winiarskie. Pod budynkiem znajduje się piwnica, w której przechowywano wino. To jeden z co najmniej kilku zachowanych dawnych domów winiarskich z tamtego okresu, obok m.in. domów Gremplera na Wzgórzu Winnym, Winklera przy ul. Krasickiego 25 czy Büttnera przy ul. Zakręt 2.

  1. Wieża Braniborska, ul. Lubuska 2

Ma 18 m wysokości. W 1860 r. zbudowało ją Stowarzyszenie Rzemiosła i Ogrodnictwa, od samego początku pełniła funkcje rekreacyjne i obserwacyjne. W kosztach budowy partycypowali najbogatsi mieszkańcy Zielonej Góry. Przy wieży znajdowała się restauracja, obok posadzono winnicę wzorcową. W PRL-u działała tu kawiarnia i restauracja, a później m.in. Instytut Astronomii Uniwersytetu Zielonogórskiego.

Szymon Płóciennik

Fot. Kolekcja Bartłomieja Gruszki / Aleja Słowackiego to przedwojenna promenada spacerowa Löbtenz. Wytyczono ją na początku XX w.

Fot. Kolekcja Muzeum Ziemi Lubuskiej / Wielki Nabot w otoczeniu kwitnących drzew, w tle Wzgórze Braniborskie. Charakterystyczny dom winiarski już nie istnieje, dziś to Osiedle Morelowe.

Fot. Kolekcja Bartłomieja Gruszki / Domy winiarskie i ogrodowe: Dehmela (z lewej) i Försterów (z prawej). Ten drugi przetrwał do naszych czasów.