Było tak: ZWiK musiał płacić ponad milion złotych rocznie za odbiór osadów ściekowych. Dziś zamiast osadu powstaje wnikliwie przebadany autorski produkt Ziekol, za który to rolnicy płacą Wodociągom.

Fot. Andrzej Tomasik / Spod wiaty magazynowej co roku rolnik odbiera 8 tysięcy ton polepszacza glebowego Ziekol 

Działanie imponującej i nowocześnie wyposażonej miejskiej oczyszczalni ścieków w Łężycy w największym uproszczeniu polega na usunięciu z nich piasku i większych zanieczyszczeń, następnie rozłożeniu szkodliwych substancji przez specjalne bakterie, a na końcu oddzieleniu powstałego osadu od oczyszczonej wody.

Oczyszczona woda strumieniem Łącza wpływa do Odry, osady zaś trafiają pod dach magazynu. Jeszcze dwa lata temu ZWiK płacił rolnikom 150 zł za tonę, aby pozbywać się stale przyrastającej hałdy. Co więcej, Wodociągi musiały też brać na siebie odpowiedzialność za to, aby ściekowe pozostałości nie trafiały na glebę z uprawami roślin, które zjadają ludzie.

Przed rokiem jednak z terenu zielonogórskiej oczyszczalni przestały wyjeżdżać naczepy z osadem ściekowym. Zaczęła się era polepszaczy glebowych Ziekol. 

Ważny werdykt z laboratorium

Droga do przemiany osadu w polepszacz polegała głównie na udoskonaleniu technologii oraz poddaniu się rygorowi prowadzonych cyklicznie badań. 

Osad ściekowy to naturalny produkt uboczny pracy każdej oczyszczalni. Powstaje podczas biologicznego oczyszczania ścieków. Mikroorganizmy wychwytują zanieczyszczenia, przede wszystkim związki azotu i fosforu, namnażają się, a następnie opadają na dno osadników. Oczyszczoną wodę zwraca się naturze, osad wymaga natomiast dalszej obróbki.

Mieczysław Motowidło, zastępca dyrektora technicznego w zielonogórskiej oczyszczalni, prezentuje, jak w wielkich zbiornikach czy reaktorze przechodzi on przez kolejne etapy technologiczne: hydrolizę, fermentację i odwadnianie. Jest również higienizowany i stabilizowany. To właśnie dzięki temu może stać się wartościowym materiałem poprawiającym właściwości gleby.

– W procesie fermentacji z osadu uzyskujemy biogaz. Spalamy go w kogeneratorach i produkujemy prąd na własne potrzeby. To, co pozostaje po tych procesach, czyli osad już zdezynfekowany i ustabilizowany, poddajemy odwodnieniu. W ten sposób powstaje polepszacz glebowy – wyjaśnia Dariusz Gusta, prezes Zielonogórskich Wodociągów i Kanalizacji.

Żeby Ziekol mógł trafić do odbiorców jako produkt, ZWiK musiał przejść długą drogę formalną. Specjalistyczne, akredytowane laboratoria badały jego właściwości chemiczne i biologiczne. Sprawdzano m.in. zawartość składników mineralnych, materii organicznej oraz obecność niepożądanych mikroorganizmów i jaj pasożytów.

– To był dość długotrwały proces. Osad badano w instytutach wyznaczonych odpowiednimi przepisami, żeby potwierdzić, czy może być wykorzystywany jako polepszacz glebowy. Wyniki wykazały, że jest bardzo dobrej jakości i nadaje się do takiego zastosowania – mówi prezes ZWiK.

Pod koniec 2025 roku spółka uzyskała decyzję Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dzięki niej Ziekol stał się pełnoprawnym produktem poprawiającym właściwości gleby.

Pani, Pan zapłaci mniej za wodę i ścieki

W ostatnim roku przed dopuszczeniem polepszaczy glebowych ZWiK zapłacił za wywóz osadów ściekowych łącznie 1,2 mln zł. Sam odbiór nie rozwiązywał zresztą wszystkich problemów.

Fot. Andrzej Tomasik / – To, co trafia do kanalizacji, przechodzi przez nasz system oczyszczania, a następnie wraca do przyrody w postaci materiału poprawiającego właściwości gleby. Pracujemy w filozofii obiegu zamkniętego – mówi Dariusz Gusta, prezes miejskiej spółki Zielonogórskie Wodociągi i Kanalizacja

Fot. Andrzej Tomasik / Mieczysław Motowidło, zastępca dyrektora technicznego w zielonogórskiej oczyszczalni, prezentuje, jak w procesie ciągłym ze ścieków odzyskuje się piasek, oczyszczoną wodę i wytwarza polepszacz glebowy

– Mieliśmy obowiązek pilnować, co dzieje się z osadem, nawet po przekazaniu go rolnikowi. Musieliśmy badać grunt przed jego zastosowaniem, określać dopuszczalne dawki i kontrolować, czy zostały prawidłowo wykorzystane. Osad nie mógł też trafiać pod uprawy roślin przeznaczonych do spożycia przez ludzi. To wszystko mocno ograniczało możliwości jego zagospodarowania – przypomina Dariusz Gusta.

Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. ZWiK sprzedaje produkt, a odbiorca otrzymuje go wraz z instrukcją stosowania i sam odpowiada za jego wykorzystanie. Zmieniła się również cena. Przez większość 2026 roku tona Ziekolu kosztowała 5,50 zł. Po kolejnym postępowaniu przetargowym stawkę podniesiono do 10 zł za tonę.

– Z jednej strony nie płacimy już za wywóz osadów, z drugiej uzyskujemy przychody ze sprzedaży produktu. To pieniądze, które w konsekwencji nie muszą przekładać się na wzrost cen ścieków dla mieszkańców – wylicza prezes.

Korzysta rolnik i miejska zieleń

ZWiK produkuje rocznie około 8 tys. ton polepszacza. Zainteresowanie jest na tyle duże, że odbiór odbywa się przez cały rok. Ziekol nie jest pakowany w worki. Ma ziemistą konsystencję, jest magazynowany pod wiatą na terenie oczyszczalni, a następnie ładowany bezpośrednio na przyczepy odbiorców.

Korzysta z niego również miejska zieleń. Zakład Gospodarki Komunalnej wykorzystuje polepszacz przy pielęgnacji miejskich nasadzeń. – To nie jest typowy nawóz, ale polepszacz. Szczególnie dobrze sprawdza się na glebach ubogich, wyjałowionych, mocno przepuszczalnych, które nie zatrzymują wody. Dostarcza roślinom potrzebnych składników, ale przede wszystkim poprawia strukturę podłoża i jego zdolność do magazynowania wilgoci. Miejska ogrodnik potwierdza nam, że tam, gdzie zastosowano Ziekol, rośliny bardzo dobrze rosną – opowiada Dariusz Gusta.

Obieg zamknięty. Wracamy do mądrości starożytnego Rzymu

Prezes ZWiK zwraca uwagę, że nie każda oczyszczalnia może pójść podobną drogą. Potrzebna jest odpowiednia infrastruktura i technologia, a także utrzymanie rygorystycznych parametrów całego procesu. Zielonogórskiej oczyszczalni sprzyja również charakter ścieków, w dużej mierze pochodzących z gospodarstw domowych. Brak dużego przemysłu ciężkiego ogranicza ryzyko obecności metali ciężkich i innych zanieczyszczeń, które mogłyby zdyskwalifikować końcowy produkt.

– To, co trafia do kanalizacji, przechodzi przez nasz system oczyszczania, a następnie wraca do przyrody w postaci materiału poprawiającego właściwości gleby. Pracujemy w filozofii obiegu zamkniętego – mówi Dariusz Gusta. – O tym, że ludzie potrafili dostrzec wartość ścieków i nieczystości, wiedzieli już starożytni Rzymianie. Kolumella, autor opracowań z zakresu agrotechniki, pisał o wykorzystywaniu zawartości latryn do użyźniania wyjałowionej ziemi.

Historia zatoczyła więc koło. Z tą różnicą, że dzisiejszy Ziekol zanim trafi na pole, musi przejść przez nowoczesną oczyszczalnię, szereg procesów technologicznych i dokładne badania laboratoryjne. A każdy z nas, korzystając w domu z kanalizacji, dokłada swoją małą cegiełkę do jego produkcji.

Andrzej Tomasik