Nieufnie podchodzisz do sztucznej inteligencji? Uważasz, że to już nie na twoją głowę? Nie jesteś wyjątkiem. Może jednak warto zmienić nastawienie? Żeby nie było tak jak z polityką. Jeśli ty nie zainteresujesz się nią, ona zainteresuje się tobą.

Im więcej lat, tym większy strach przed technologicznymi nowinkami. – Między nami, seniorami tego typu nastawienie wydaje się naturalne i uzasadnione. Zakończenie zawodowego etapu życia dość często oznacza, że przestajemy przyswajać nową wiedzę, co potęguje lęk przed zmieniającym się światem. Częstym towarzyszem naszych obaw staje się niedoinformowanie. Wybiórczo przedstawiane i lakoniczne wzmianki w mediach tylko potęgują w nas negatywne nastawienie wobec tego, co obce i nowe. Wystarczy wspomnieć, że kiedyś ludzie obrzucali kamieniami pierwsze pociągi. Kilka pokoleń później bali się korzystać z elektronicznej bankowości. Dziś wielu z nas podobną nieufnością obdarza AI. To błąd, ponieważ czy tego chcemy, czy nie, sztuczna inteligencja i tak nas otacza, dotykając częściej niż sobie uzmysławiamy. Smartfony, sprzęt AGD, sterowanie uliczną sygnalizacją, prognozowane rachunki za energię – to ledwie kilka przykładów z życia codziennego zdominowanych przez AI – wylicza Kazimierz Błaszyński, emerytowany wojskowy, były nauczyciel fizyki i lider Klubu Odkrywców Sztucznej Inteligencji przy Zielonogórskim Uniwersytecie Trzeciego Wieku.

Chatbot – ani twój wróg, ani przyjaciel, tylko narzędzie

Związki seniorów ze sztuczną inteligencją da się umieścić w co najmniej dwóch szufladkach. Górną, z hasłem „Nie wiem, nie znam się, nie orientuję się…“; dolną, dla tych, którzy proszą chatboty o życiowe porady, diagnozy i traktują niczym nieomylną wyrocznię.

ZUTW zaproponował do tego zestawu trzecią, środkową szufladkę, aby słuchacze zyskali dostęp do rzetelnej wiedzy o AI i nauczyli się nią posługiwać na co dzień, zdając sobie sprawę z wszelkich ryzyk oraz niedoskonałości tej innowacji.

Inicjatywę wprowadzenia nowych zajęć mocno wspierała Zofia Banaszak, prezeska Uniwersytetu. – Naturalną koleją rzeczy samotność często staje się najwierniejszą towarzyszką starszych ludzi. Wiem, że niektórzy z nich, zamykając się w czterech ścianach, zaczynają rozmowę z chatbotem jako namiastką kolegi, koleżanki czy wręcz przyjaciela. Plotkują, żartują, wymieniają poglądy, szukają wsparcia. Warto w porę zareagować, bo taka forma spędzania czasu w żaden sposób nie zastąpi prawdziwych relacji międzyludzkich – uzasadnia.

Kazimierz Błaszyński, pasjonat nauk ścisłych i fotografii: – Chatbot to ani nasz wróg, ani przyjaciel, tylko bardzo zaawansowane i stale udoskonalane narzędzie. Jak każde, można wykorzystywać zarówno właściwie, jak i niewłaściwie. Warto dowiedzieć się, na jakich zasadach funkcjonują różne modele sztucznej inteligencji, jakie mają możliwości i ograniczenia, aby umieć się nimi posługiwać.

Seniorko, seniorze, pomożecie?

Z danych publikowanych przez Eurostat wynika, że Polska plasuje się w ogonie unijnych państw pod względem wykorzystywania AI przez firmy, instytucje i organizacje. Z Indeksu Gospodarki Cyfrowej i Społeczeństwa wynika, że w UE liderują: Dania, Finlandia i Szwecja. Trzon peletonu stanowią m.in. Niemcy, Francja, Irlandia, Hiszpania, Słowenia czy Włochy. Dopiero na szarym końcu odnajdziemy trio w składzie: Rumunia, Bułgaria i Polska.

Ten ranking może odzwierciedlać, choć na pewno nie wprost, w jakim stopniu mieszkańcy poszczególnych państw usprawniają sobie pracę i życie narzędziami opartymi na sztucznej inteligencji. A jeśli tak, nasz kraj ma sporo do nadrobienia. Seniorzy wprawdzie nie odegrają w tym wyścigu głównych ról, ale… – Dystansowanie się od nowych technologii na dłuższą metę może nas prowadzić do wykluczenia społecznego – przestrzega Kazimierz Błaszyński.

Jak zatem podejść do rozpoczęcia przygody np. z chatbotem, bez względu na to, czy wybierzemy ChatGPT, Gemini, Claude’a lub Copilota? Skąd wiedzieć, kiedy narzędzie zaczyna „zmyślać” i prowadzi nas w ślepą uliczkę? Jak formułować pytania, jakich lepiej nie zadawać i kiedy bezwzględnie trzeba weryfikować sugestie chatbota?

– To jest proces edukacyjny. W pełnym zakresie nie da się tego przyswoić podczas dwóch czy trzech wykładów. Sztuką może być już samo sformułowanie trafnego polecenia, czyli promptu. Mechanizmy rządzące AI wymagają wiedzy kształtowanej od podstaw. Bez tego ludzie popadają w skrajności. Edukacja jest kluczem, choć zdaję sobie sprawę, że nie każdy ma chęć czy czas, by zgłębiać techniczne aspekty – odpowiada lider Klubu Odkrywców Sztucznej Inteligencji. Co budujące, jego zajęcia i wykłady cieszą się wśród słuchaczy ZUTW sporą popularnością.

Co nam poradziła AI?

Jeden z modeli sztucznej inteligencji poprosiliśmy o porady na start dla seniorów w kwestii bezpiecznego i praktycznego wykorzystania chatbota. Tym razem obyło się chyba bez zmyślania. Oto, jakie zaproponował wskazówki:

• Zachowaj precyzję i nie używaj skomplikowanych komend: Im więcej szczegółów podasz, tym lepszą odpowiedź dostaniesz. Przykład. Nie pytaj o to, co możesz zjeść dziś na kolację. Zamiast tego napisz, co masz w lodówce i poproś o szybki przepis dla np. dwóch osób.
• Sprawdzaj i nie ufaj bezgranicznie: AI czasem „zmyśla” (nazywamy to halucynacjami). Jeśli prosisz o fakty historyczne lub porady medyczne, zawsze potwierdź je w innym źródle!
• Nie podawaj danych wrażliwych: Nie wpisuj numeru PESEL, haseł do banku ani dokładnego adresu. Traktuj AI jak uprzejmą, ale obcą osobę w pociągu.

Andrzej Tomasik

Fot. Andrzej Tomasik

Dołącz do ZUTW

Chcesz dołączyć do grona słuchaczy Zielonogórskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku? Adres siedziby, nr telefonu i kontakt e-mailowy znajdziesz na stronie utw.zgora.pl. Nie korzystasz z internetu? Służymy pomocą: al. Wojska Polskiego 9 (budynek Biblioteki Wojewódzkiej), tel. 68 453 26 51 i 727 018 099. Prezes Zofia Banaszak przy naborach stosuje jedną żelazną zasadę: „przed nikim nie zamykam drzwi”.

Fot. Andrzej Tomasik / Kazimierz Błaszyński: – W dobie gwałtownego rozwoju cyfryzacji już za rok czy dwa większość spraw będziemy załatwiać przez internet, i to w oparciu o modele sztucznej inteligencji. Bez tej umiejętności senior będzie skazany na proszenie o pomoc wnuków, albo pozostanie sam z problemem.