Kiedy zaczyna się ta opowieść? W sierpniu 2024 roku, czy też może ponad sto lat temu… Michał Łukasiewicz, zafascynowany lokalną historią radca prawny z Zielonej Góry, zainspirował się niemieckimi notgeldami, czyli pieniędzmi zastępczymi emitowanymi przede wszystkim w latach 1914–1924. W czasach niedoboru oficjalnego pieniądza lokalne społeczności musiały radzić sobie same. Własne środki płatnicze wypuszczały miasta, samorządy, ale także kopalnie, apteki, piekarnie czy zakłady usługowe. – Przed wiekiem swoją walutę emitowały m.in. Sulechów i Gubin. Miała ją też Zielona Góra, dawny Grünberg – opowiada. – Pomyślałem, że warto spróbować wrócić do tej koncepcji.

Fot. Władysław Czulak / W pierwszej emisji największym nominałem było 500 bachnotów. Dla kolekcjonerów było to jednak zbyt wiele. Dlatego w kolejnych emisjach powstają nominały 20, 50, 100 i 200

Nieco ponad dwa lata temu pod szyldem Stowarzyszenia Miłośników Zielonej Góry „Grine Góra” Łukasiewicz uruchomił projekt bachnotów, czyli banknotów Bachusa. Początkowo były to wydawnictwa czysto kolekcjonerskie. Powstawały kolejne serie poświęcone zielonogórskim zabytkom, historii przemysłu, lokalnym wydarzeniom i winiarskim tradycjom. 

– Od początku miałem jednak w głowie, że nie chcę robić wyłącznie banknotów, które kolekcjoner kupi, włoży do klasera i na tym koniec. Chciałem pójść krok dalej. Zrobić takie, które będą miały również funkcję płatniczą, a przy okazji pozostaną przedmiotem kolekcjonerskim – mówi Łukasiewicz.

Zielonogórskie firmy wchodzą do gry 

Przełom nastąpił we wrześniu br. Bachnoty zyskały nominały i profesjonalne zabezpieczenia – znaki wodne i mikroteksty. Ich jakość odpowiada standardom stosowanym przy produkcji banknotów złotowych NBP. Za projektami graficznymi stoi zresztą Agnieszka Próchniak, graficzka Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, gdzie powstaje zastępcza waluta Zielonej Góry.

– Mówiąc precyzyjnie, nie są to pieniądze w rozumieniu prawnym, tylko bony o określonej wartości i przeznaczeniu. Cały model został przygotowany przez doradców podatkowych z PKF Polska. Mamy również wiążące interpretacje skarbowe, potwierdzające prawidłowość rozwiązań podatkowych – zaznacza pomysłodawca, który nakłonił do współpracy partnerów.

Jak działa system? Wyobraźmy sobie klienta, który przychodzi do restauracji czy też sklepu i chce zapłacić bachnotami. Sprzedawca przyjmuje je w przeliczeniu 1:1, udziela minimum 3-procentowego rabatu i wypłaca resztę w złotych. 

Co dalej? Przedsiębiorca może zgłosić się do Stowarzyszenia i wymienić „zielone” na PLN, lecz wtedy traci kolejne 3 procent. Korzystniej, jeśli zapłaci nimi u innego partnera programu. W ten sposób bachnoty przechodzą z firmy do firmy, zamiast natychmiast wracać do organizatora.

Dziś w systemie uczestniczy blisko 90 punktów: restauracje, sklepy, punkty usługowe. Jak je znaleźć? Wystarczy zeskanować kod QR z ulotki o programie i otworzy się mapa z oznaczeniem partnerów. Niektórzy z nich płacących bachnotami honorują 5-procentowym rabatem. Więksi gracze kupują kolejne emisje „zielonych”, zyskując przywilej do zaprezentowania swojej firmy na tylnej stronie waluty.

– To jest trochę tak, jakby firma kupiła np. euro i zaczęła nimi płacić. Tyle że tutaj waluta ma pozostać w lokalnym obiegu. Klient dostaje rabat, przedsiębiorca ma dodatkowy sposób pozyskiwania odbiorców – wyjaśnia Łukasiewicz.

Dotychczasowe emisje wprowadziły na rynek równowartość 119 tys. zł w bachnotach. Kolejne projekty są już jednak przygotowywane. I wkrótce przekroczą 200 tys.

Zamawiają kolekcjonerzy z całej Polski

– Mam kolegę w Szczecinie, który od dawna proponował mi zakup monet kolekcjonerskich za 4 tys. zł. W końcu powiedziałem: dobrze, kupię, ale zapłacę ci w „zielonych”. Zapytał, co z nimi zrobi w Szczecinie. Odpowiedziałem, że przecież od trzech lat obiecuje przyjazd na Winobranie. Niech przyjedzie i wyda je tutaj. W hotelu, restauracji, piwnicy winiarskiej. Zgodził się – opowiada lider bachnotowego projektu.

Zielonogórska waluta zainteresowała także kolekcjonerów. W godzinę wykupili „zielone” za 20 tys. zł. – Bo my jesteśmy dziś jedynym miastem w Polsce, które może poszczycić się taką atrakcją – zapewnia Łukasiewicz.

Dokładam do tego

Założyciel Stowarzyszenia Miłośników Zielonej Góry Grine Góra ma również swój udział w ratowaniu historycznej zabudowy miasta przy ul. Grottgera. Udostępnia tam dwie piwnice winiarskie, a przygotowuje kolejną przestrzeń związaną z historią dawnego rzemiosła. Chciałby, żeby w tej części miasta odbywały się również wydarzenia, koncerty czy kino pod chmurką.

Czy bachnoty to jego biznesowe przedsięwzięcie? – Nie takie jest założenie. Nie chcę z tego zrobić stricte komercyjnego projektu. Oczywiście należy dbać o to, żeby wydatki i przychody organizatora się spinały, żeby były środki na kolejne działania. Ale to my ryzykujemy, wykładamy na to własne środki, nie korzystamy z żadnych środków publicznych. Zapłatą jest to, że mogę tworzyć lokalną osobliwość w nawiązaniu do historii naszego miasta i że ludzie się tym interesują, a bachnoty zaczynają krążyć. To daje mi ogromną frajdę – odpowiada Łukasiewicz.

Jeszcze jeden wymiar tej inicjatywy. Każda firma przystępującą do programu przekazuje 5 zł na zielonogórskie schronisko dla zwierząt, wpłat mogą również dokonywać sympatycy Stowarzyszenia. Z tych cegiełek udało się zebrać już 12 tys. złotych.

Andrzej Tomasik

Fot. Andrzej Tomasik / – Bachnoty i inne wydawnictwa Stowarzyszenia to moje hobby, które wyrasta z kolekcjonerstwa. Zrobiło mi się miło, gdy  ostatnio rektor Uniwersytetu Zielonogórskiego powiedział o mnie, że jestem regionalistą. Dodałbym także, że miłośnikiem zabytków – mówi Michał Łukasiewicz.

Fot. Andrzej Tomasik / Ścianka poświęcona zastępczej walucie w Muzeum Ziemi Lubuskiej